Muzeum Harcerstwa

Czego się spodziewać

W gmachu YMCA z lat 1929-1932, uznanym w 1936 roku za najlepszy budynek YMCA w Europie, kilka sal na piętrach Komendy Głównej Związku Harcerstwa Polskiego mieści jedyne w Polsce muzeum poświęcone w całości ruchowi harcerskiemu. Pomysł na takie muzeum pojawił się już w 1916 roku - zaledwie pięć lat po powstaniu polskiego harcerstwa. Potrzeba było 85 lat, dwóch wojen i systemu, który rozwiazal YMCA i przejechal po harcerstwie, żeby w 2001 roku wreszcie je otworzyć.

Ekspozycja stała dokumentuje historię polskiego harcerstwa od około 1910 roku do współczesności. Zobaczysz ponad 96 sztandarów i proporcow, mundury z różnych epok, krzeze harcerskie z dyplomami, odznaki pamiątkowe, sprzęt obozowy i archiwa siagajace 1911 roku. Ale najwazniejszy zbiór nie jest widowiskowy - to archiwa Szarych Szeregow, konspiracyjnej organizacji harcerskiej z lat wojny. Te dokumenty - akta, korespondencja, rozkazy - są unikalne w skali kraju. Nie są tasmowo wystawiane, ale stanowią serce zbiorów i można o nie zapytać.

Drugie odkrycie to kolekcja Rozglosni Harcerskiej: ponad 10 000 tasm audio z lat 60.-90., zdigitalizowanych i dostępnych online. Jezeli ktoś w twojej rodzinie pamiqta harcerski ether, to jest archiwum, w którym go znajdziesz.

Biblioteka liczy niemal 20 000 tomów - dostępna w poniedziałki od 13:00 do 17:00. Archiwum - w środy od 10:00 do 14:00.

Na wizytę potrzebujesz 30-60 minut. Z oprowadzaniem - godzinę do półtorej. Wizyty grupowe warto umówić telefonicznie.

Uwaga: muzeum jest otwarte tylko w dni robocze (pn-pt, 9:00-17:00). W weekendy - zamknięte. Wyjątek: Noc Muzeów w maju.

Wskazówki

• Wstęp wolny. Wystawa stała jest bezpłatna - jedno z nielicznych darmowych muzeów w Warszawie.
• Warsztaty edukacyjne - dla grup do 15 osób: 60 PLN/godz., do 25 osób: 120 PLN/godz. Trzeba zamówić wcześniej.
• Oprowadzanie do uzgodnienia telefonicznie lub mailowo. Warto - samo muzeum jest kameralne i prowadzenie dodaje kontekst.
• Ekspozycja w języku polskim. Nie znaleziono materiałów po angielsku na wystawie.
• Budynek wart uwagi sam w sobie. Gmach YMCA z lat 30. mieści też Teatr Buffo, Teatr IMKA (prowadzony przez Tomasza Karolaka) i Centralny Basen Artystyczny. W czasie Powstania Warszawskiego utrzymywal lacznosc między Powislem Czerniakowskim a Srodmiesciem.
• Połącz z Muzeum Ziemi PAN. 200 metrów dalej, na Skarpie. A stamtąd - 15 minut spaceru do Łazienek.

Jak dojechać

Autobus: Przystanek Plac Trzech Krzyży - linie 111, 116, 166, 180, 503. Około 3 minuty spaceru.

Metro: Stacja Politechnika (M1) - około 12-15 minut spaceru (1 km). Stacja Nowy Świat-Uniwersytet (M2) - około 15 minut.

Pociąg: Warszawa Powiśle (SKM) - około 11 minut spaceru (800 m).

Pieszo: Z Placu Trzech Krzyży - 3 minuty. Z Łazienek Królewskich (wejście polnocne) - 7 minut. Z Muzeum Narodowego - 9 minut. Z Nowego Światu - 10 minut. Od Sejmu - 5 minut.

Samochodem: Strefa płatnego parkowania, brak parkingu własnego. Komunikacja miejska zdecydowanie lepsza opcja.

Historia

Pomysł na muzeum harcerskie pojawił się w 1916 roku, gdy ruch harcerski w Polsce miał zaledwie pięć lat. W dwudziestoleciu międzywojennym harcmistrz Waclaw Blazejewski zbierał eksponaty oznaczone “Muzeum Harcerstwa”, ale II wojna światowa rozproszyła i zniszczyła większość zbiorów.

Po wojnie Wydział Dokumentacji Historycznej Komendy Głównej ZHP przez dziesięciolecia systematycznie gromadził pamiątki i dokumenty. Oficjalne powolanie muzeum nastąpiło 6 czerwca 2001 roku, decyzja Naczelnika ZHP, na mocy uchwaly XXXI Zjazdu ZHP. Pierwszym dyrektorem i wspolzalozycielem został Andrzej Borodzik.

W latach 2005-2010 muzeum działało w Świątyni Egipskiej w Łazienkach Królewskich. Od 2010 roku zajmuje pomieszczenia w gmachu YMCA przy ulicy Konopnickiej 6 - siedzibie Komendy Głównej ZHP.

Sam budynek, zaprojektowany w 1929 roku przez architekta Antoniego Jawornickiego, powstał dzięki donacji amerykańskiego przemyslowca Sereno Pecka Fenna, prezesa YMCA w Cleveland. Miał basen, sale gimnastyczne, wykladowe i koncertowe. W 1936 roku oceniono go jako najlepszy budynek YMCA w całej Europie. W 1944 roku odegral kluczowa role w czasie Powstania Warszawskiego, utrzymujac lacznosc między Powislem a Srodmiesciem.

Dziś muzeum liczy ponad 96 sztandarów, archiwa z lat 1911-1945, kolekcje mundur i oznak, niemal 20 000 tomów w bibliotece i ponad 10 000 zdigitalizowanych tasm Rozglosni Harcerskiej. Zorganizowało 45 wystaw i opublikowało 33 pozycje, w tym pieciytomowy Harcerski Slownik Biograficzny.